Vở tuồng “Quang Trung đại phá quân Thanh” bản hùng ca hào hùng qua ngôn ngữ sân khấu truyền thống
- Thứ tư - 01/07/2026 03:30
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Thông qua lăng kính nghệ thuật, những trang sử hào hùng của dân tộc ta thế cuối thế kỷ XVIII được Ê kíp vở diễn và đội ngũ diễn viên, nhạc công của Nhà hát Nghệ thuật truyền thống tỉnh khắc hoạ bằng ngôn ngữ sân khấu truyền thống Tuồng đặc sắc với vở “Quang Trung đại phá quân Thanh”, góp phần gửi gắm thông điệp sâu sắc về sức mạnh của khối đại đoàn kết dân tộc và giá trị trường tồn của tinh thần yêu nước bất diệt của Nhân dân Việt Nam.
Cảnh kết vở tuồng “Quang Trung đại phá quân Thanh”
Vở tuồng “Quang Trung đại phá quân Thanh” (cố tác giả Trúc Đường, đạo diễn - cố Giáo sư Hoàng Chương) đã từng được Nhà hát Tuồng Nghĩa Bình trước đây dàn dựng mới năm 1980, phục dựng lại năm 2015. Năm 2026, vở tuồng này được Nhà hát Nghệ thuật truyền thống tỉnh chọn dàn dựng nâng cao (biên tập kịch bản - tác giả Đoàn Thanh Tâm; đạo diễn - NSND Hoàng Ngọc Đình) để làm tiết mục biểu diễn phục vụ chính trị và Nhân dân.
“Quang Trung đại phá quân Thanh” là một tác phẩm sân khấu đặc sắc, khắc họa sống động hình tượng người anh hùng áo vải Quang Trung- Nguyễn Huệ. Bằng tài thao lược kiệt xuất, ý chí sắt đá và tinh thần quyết chiến quyết thắng, vị hoàng đế thiên tài đã tổ chức cuộc hành quân thần tốc từ Phú Xuân ra Bắc Hà. Chỉ trong một thời gian ngắn, nghĩa quân Tây Sơn đã đánh tan 29 vạn quân Thanh, làm nên chiến thắng Ngọc Hồi - Đống Đa lịch sử, giải phóng Thăng Long và giành lại độc lập cho non sông Đại Việt.
Xuất thân là một diễn viên - đạo diễn Tuồng nên NSND Hoàng Ngọc Đình đã “thổi’ vào vở “Quang Trung đại phá quân Thanh” hơi thở tuồng đậm đặc và đã chinh phục được trái tim của khán giả và cả những đồng nghiệp “khó tính”. Đặc biệt là những đường nét, mảng miếng, âm nhạc, cảnh trí, diễn xuất trong Tuồng được đạo diễn xử lý đậm chất truyền thống, tinh gọn, khéo léo và hợp lý, tạo cảm giác hứng khởi và vun bồi thêm tinh thần yêu nước, lòng tự hào dân tộc trong lòng người thưởng thức.
“Quang Trung đại phá quân Thanh” là một tác phẩm sân khấu đặc sắc, khắc họa sống động hình tượng người anh hùng áo vải Quang Trung- Nguyễn Huệ. Bằng tài thao lược kiệt xuất, ý chí sắt đá và tinh thần quyết chiến quyết thắng, vị hoàng đế thiên tài đã tổ chức cuộc hành quân thần tốc từ Phú Xuân ra Bắc Hà. Chỉ trong một thời gian ngắn, nghĩa quân Tây Sơn đã đánh tan 29 vạn quân Thanh, làm nên chiến thắng Ngọc Hồi - Đống Đa lịch sử, giải phóng Thăng Long và giành lại độc lập cho non sông Đại Việt.
Xuất thân là một diễn viên - đạo diễn Tuồng nên NSND Hoàng Ngọc Đình đã “thổi’ vào vở “Quang Trung đại phá quân Thanh” hơi thở tuồng đậm đặc và đã chinh phục được trái tim của khán giả và cả những đồng nghiệp “khó tính”. Đặc biệt là những đường nét, mảng miếng, âm nhạc, cảnh trí, diễn xuất trong Tuồng được đạo diễn xử lý đậm chất truyền thống, tinh gọn, khéo léo và hợp lý, tạo cảm giác hứng khởi và vun bồi thêm tinh thần yêu nước, lòng tự hào dân tộc trong lòng người thưởng thức.
Cảnh lên ngôi và lệnh truyền binh tiến quân ra Bắc đại phá quân Thanh
Sự thành công của vở diễn trước hết đến từ ý tưởng dàn dựng độc đáo và sử dụng chất ước lệ truyền thống trong Tuồng của đạo diễn. Ngay từ khi mở màn, khán giả được chứng kiến không gian hùng tráng bởi hình tượng Hoàng đế Quang Trung uy nghiêm cưỡi voi chiến, dẫn dắt đoàn quân Tây Sơn thần tốc tiến ra Thăng Long với quyết tâm gìn giữ cõi bờ non nước. Biên đạo múa đã tận dụng tối đa ngôn ngữ hình thể và đạo cụ để tạo nên những đại cảnh mãn nhãn như: hình tượng voi chiến được ráp bằng những tấm khiên, giáo mác được các nghệ sĩ phối hợp, xếp hình khéo léo, chuyển động nhịp nhàng gợi lên hình ảnh cả đàn voi chiến đang rầm rập tiến lên. Đoàn kỵ binh thiện chiến trải hàng dài roi ngựa, vung cao vun vút tượng trưng cho những chiến mã xông pha nơi trận mạc; sắc cờ đào đỏ rực tung bay phấp phới xuyên suốt các lớp diễn, biểu tượng cho ngọn lửa yêu nước và khí thế ngút trời của toàn dân tộc trong trận chiến sinh tử bảo vệ chủ quyền dân tộc trước hoạ ngoại xâm. Một trong những nét chấm phá tài hoa, kết tinh tư duy xử lý không gian ước lệ của đạo diễn chính là phân cảnh giao hòa giữa hai không gian Thăng Long và Phú Xuân trong ngày đại thắng. Không cần đến những bức phông màn rườm rà hay sự hỗ trợ của công nghệ kỹ xảo hiện đại, đạo diễn đã sử dụng thủ pháp đồng hiện để chia đôi không gian sân khấu một cách vô cùng tinh tế. Một bên là Kinh thành Thăng Long rực rỡ sắc hoa khải hoàn, Hoàng đế Quang Trung uy nghiêm giữa khúc ca chiến thắng, trìu mến trao cành đào thắm - biểu tượng của mùa xuân miền Bắc và tình phu thê son sắt - cho người lính truyền tin mang về Phú Xuân tặng người vợ yêu quý Ngọc Hân. Ngay lập tức, ở phía bên kia sân khấu, không gian Phú Xuân mở ra trong sự đồng điệu tâm hồn; Công chúa Ngọc Hân bồi hồi đón nhận cành đào xuân như đang được trực tiếp sẻ chia niềm vui chiến thắng vĩ đại cùng đấng quân vương.
Cảnh cung vua Càn Long trong vở “Quang Trung đại phá quân Thanh”
Âm nhạc trong vở diễn cũng được biên tập và ứng dụng một cách kỹ lưỡng, cho từng lớp diễn. Vở diễn đã phát huy tối đa những tinh túy của nghệ thuật Tuồng truyền thống khi sử dụng nhuần nhuyễn các làn điệu, bài bản kinh điển như: bài chiến, bóp, hát Khách hành binh, Xuân nữ, Nam xuân... Đặc biệt, tiếng trống Chầu được lĩnh xướng và sử dụng tối đa, tạo nên những nhịp đập hào hùng, thúc giục, làm tăng thêm độ hoành tráng và đậm đà bản sắc Tuồng cổ. Bên cạnh những giai điệu rộn ràng của chiến trận, âm nhạc còn tạo nên những khoảng lặng đầy chất nhân văn. Ở lớp diễn khải hoàn sau khi đại thắng giặc ngoại xâm, tiến vào thành Thăng Long, đứng trước Nhân dân, Hoàng đế Quang Trung cùng anh em tướng sĩ đã dành những phút giây lắng động, tưởng nhớ những anh hùng, nghĩa sĩ đã ngã xuống vì sự bình yên của dân tộc. Lúc này, tiếng đàn bầu réo rắt, trầm buồn vang lên đầy xúc động. Giai điệu ấy khiến cả hội trường như lắng lại, đồng lòng thương cảm và thấu hiểu rằng: sau ánh hào quang của mỗi cuộc chiến luôn có những cống hiến, hy sinh, mất mát thầm lặng không thể tránh khỏi.
Cảnh dinh Tây Long trong vở “Quang Trung đại phá quân Thanh”
Lược bớt đi những chi tiết rườm rà, cảnh trí của vở diễn được thiết kế theo xu hướng tối giản nhưng mang tính biểu tượng và đạt hiệu quả nghệ thuật cao. Từ tấm bản đồ đầy tham vọng của vương triều nhà Thanh, sắc đỏ rực lửa của lá cờ đào Tây Sơn, thanh âm và hình ảnh chiếc cồng chiêng của đại ngàn Tây Nguyên, cho đến cảnh triều đình tôn nghiêm, cảnh chiến trận khốc liệt và cuối cùng là khúc khải hoàn ca rợp trời hoa nắng tại kinh thành Thăng Long… Tất cả các bối cảnh được chuyển dịch mượt mà, vừa phù hợp với không gian ước lệ của sân khấu Tuồng, vừa giúp người xem dễ dàng tư duy và theo mạch cảm xúc cùng chiều dài lịch sử.
Một điểm nhấn đặc sắc mang tính thời sự cao của vở diễn chính là việc gửi gắm thông điệp đại đoàn kết Kinh - Thượng (Bình Định cũ và Gia Lai cũ sáp nhập thành tỉnh Gia Lai). Sự kiện này đã được đạo diễn lồng ghép khéo léo vào tác phẩm để tôn vinh sự gắn kết văn hóa giữa miền xuôi và miền ngược, giữ rừng và biển từ lịch sử vàng son cho đến hiện tại. Tinh thần đại đoàn kết ấy được khắc họa rõ nét qua hai phân cảnh đắt giá với màn hành binh thần tốc: Khán giả được chứng kiến sự xuất hiện đầy oai hùng của đồng bào Ba Na, tay cầm cung nỏ, giáo mác, dưới sự chỉ huy của Nữ chúa Tây Nguyên. Họ sát cánh cùng các binh chủng khác của quân Tây Sơn, tạo nên một bức tranh sinh động, cuồn cuộn khí thế của hùng binh áo vải hành quân thần tốc tiến ra Thăng Long. Màn múa mừng chiến thắng tại kinh thành Thăng Long là sự giao thoa nghệ thuật tuyệt vời về văn hoá của các cộng đồng người Việt. Ở đó, nét duyên dáng của những cô gái đất Kinh kỳ hòa quyện cùng vũ điệu mạnh mẽ, hoang dã của đồng bào dân tộc Tây Nguyên. Tất cả đan xen giữa một rừng cờ hoa rực rỡ, tái hiện rõ nét không khí đại thắng mùa xuân Kỷ Dậu - 1789 của nghĩa quân Tây Sơn bách chiến bách thắng.
Đạo diễn - NSND Hoàng Ngọc Đình chia sẻ: “Tôi cùng Ê kíp phục dựng trên tinh thần giữ nét truyền thống thông qua ngôn ngữ Tuồng, dùng các trình thức Tuồng để biểu đạt, đảm bảo hài hoà giữa các yếu tố về nghệ thuật, tính thời sự để biểu diễn phục vụ chính trị và Nhân dân”.
Có thể nói, vở tuồng “Quang Trung đại phá quân Thanh” là bản hùng ca hào hùng về lịch sử dân tộc ta qua ngôn ngữ sân khấu truyền thống, không chỉ giúp người xem chiêm nghiệm lịch sử bằng nghệ thuật sân khấu, mà còn mang lại giá trị sâu sắc về lòng tự hào dân tộc. Bằng sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa truyền thống và hơi thở thời đại, giữa hào khí Tây Sơn và bản sắc văn hóa vùng miền, tác phẩm đã trở thành một “bữa tiệc” Tuồng mãn nhãn, chạm đến trái tim người xem, khẳng định giá trị trường tồn của tinh thần đại đoàn kết, ý chí tự lực tự cường và tinh thần đấu tranh giành và giữ độc lập của con người Việt Nam qua nhiều thế hệ.
Một điểm nhấn đặc sắc mang tính thời sự cao của vở diễn chính là việc gửi gắm thông điệp đại đoàn kết Kinh - Thượng (Bình Định cũ và Gia Lai cũ sáp nhập thành tỉnh Gia Lai). Sự kiện này đã được đạo diễn lồng ghép khéo léo vào tác phẩm để tôn vinh sự gắn kết văn hóa giữa miền xuôi và miền ngược, giữ rừng và biển từ lịch sử vàng son cho đến hiện tại. Tinh thần đại đoàn kết ấy được khắc họa rõ nét qua hai phân cảnh đắt giá với màn hành binh thần tốc: Khán giả được chứng kiến sự xuất hiện đầy oai hùng của đồng bào Ba Na, tay cầm cung nỏ, giáo mác, dưới sự chỉ huy của Nữ chúa Tây Nguyên. Họ sát cánh cùng các binh chủng khác của quân Tây Sơn, tạo nên một bức tranh sinh động, cuồn cuộn khí thế của hùng binh áo vải hành quân thần tốc tiến ra Thăng Long. Màn múa mừng chiến thắng tại kinh thành Thăng Long là sự giao thoa nghệ thuật tuyệt vời về văn hoá của các cộng đồng người Việt. Ở đó, nét duyên dáng của những cô gái đất Kinh kỳ hòa quyện cùng vũ điệu mạnh mẽ, hoang dã của đồng bào dân tộc Tây Nguyên. Tất cả đan xen giữa một rừng cờ hoa rực rỡ, tái hiện rõ nét không khí đại thắng mùa xuân Kỷ Dậu - 1789 của nghĩa quân Tây Sơn bách chiến bách thắng.
Đạo diễn - NSND Hoàng Ngọc Đình chia sẻ: “Tôi cùng Ê kíp phục dựng trên tinh thần giữ nét truyền thống thông qua ngôn ngữ Tuồng, dùng các trình thức Tuồng để biểu đạt, đảm bảo hài hoà giữa các yếu tố về nghệ thuật, tính thời sự để biểu diễn phục vụ chính trị và Nhân dân”.
Có thể nói, vở tuồng “Quang Trung đại phá quân Thanh” là bản hùng ca hào hùng về lịch sử dân tộc ta qua ngôn ngữ sân khấu truyền thống, không chỉ giúp người xem chiêm nghiệm lịch sử bằng nghệ thuật sân khấu, mà còn mang lại giá trị sâu sắc về lòng tự hào dân tộc. Bằng sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa truyền thống và hơi thở thời đại, giữa hào khí Tây Sơn và bản sắc văn hóa vùng miền, tác phẩm đã trở thành một “bữa tiệc” Tuồng mãn nhãn, chạm đến trái tim người xem, khẳng định giá trị trường tồn của tinh thần đại đoàn kết, ý chí tự lực tự cường và tinh thần đấu tranh giành và giữ độc lập của con người Việt Nam qua nhiều thế hệ.