NSƯT VĂN VỸ - NGƯỜI NGHỆ SỸ TÀI NĂNG TRÊN SÂN KHẤU TUỒNG
- Thứ hai - 20/07/2026 03:23
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Như duyên tiền định với nghệ thuật Tuồng (Hát bội), sống hết mình với niềm đam mê, nhiệt huyết và thành công trên cả hai “chiến tuyến” chính diện lẫn phản diện của sân khấu Tuồng. Đó là NSƯT Văn Vỹ (tên thật là Trần Văn Sáu).
Ông sinh năm 1955, tại đất tuồng Phước Quang, Tuy Phước, Bình Định cũ (nay là tỉnh Gia Lai). Dòng tộc ông vốn có nhiều bậc Nho học, anh thích tìm hiểu, khám phá những câu chữ thâm thúy, ngữ nghĩa sâu xa ấy. Thấy vậy, bác ông cho lời khuyên: “Nếu thích Hán tự, cháu hãy học qua hát Bội”. Sẵn niềm đam mê từ bé, đêm nào cũng tới rạp xem Tuồng, Văn Vỹ cũng thử sức mình với nghề hát Bội nhưng thấy bộ môn này khó quá. Ông bèn theo các nghệ sĩ tên tuổi của nghệ thuật Cải lương để học nghề.
Ông sinh năm 1955, tại đất tuồng Phước Quang, Tuy Phước, Bình Định cũ (nay là tỉnh Gia Lai). Dòng tộc ông vốn có nhiều bậc Nho học, anh thích tìm hiểu, khám phá những câu chữ thâm thúy, ngữ nghĩa sâu xa ấy. Thấy vậy, bác ông cho lời khuyên: “Nếu thích Hán tự, cháu hãy học qua hát Bội”. Sẵn niềm đam mê từ bé, đêm nào cũng tới rạp xem Tuồng, Văn Vỹ cũng thử sức mình với nghề hát Bội nhưng thấy bộ môn này khó quá. Ông bèn theo các nghệ sĩ tên tuổi của nghệ thuật Cải lương để học nghề.
Chân dung Nghệ sĩ Ưu tú Văn Vỹ
Sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng (1975), phong trào văn nghệ thanh niên ở Tuy Phước hoạt động sôi nổi. Văn Vỹ làm đội trưởng đội văn nghệ xã. Những tưởng ông sẽ gắn bó lâu dài với nghề Đờn ca tài tử. Nhưng những cuộc lưu diễn, tiếp xúc với các nghệ sỹ tài danh của nghệ thuật Tuồng như: NSƯT Hoàng Chinh, NSƯT Tư Cá, NSƯT Quang Hạnh….phát hiện năng khiếu của ông và mời về đoàn Tuồng. Nhớ lại lời khuyên của người bác, ông khăn gói gia nhập “làng” hát Tuồng và tham gia lớp Trung câp diễn viên hệ tại chức tại Nhà hát tuồng Nghĩa Bình. Tại môi trường nghệ thuật chuyên nghiệp này, Văn Vỹ được các thầy giỏi nghề, nổi danh như: NSND Võ Sỹ Thừa, NSND Đinh Quả, NSƯT Phạm Tuất, NSƯT Hưng Quang… truyền nghề theo phương thức “cầm tay chỉ việc” nên ông nắm được vốn nghề cơ bản và sớm trở thành một học trò xuất sắc.
Năm 1977, ông được bổ sung vào lực lượng biểu diễn của Nhà hát Tuồng Đào Tấn (nay là Nhà hát Nghệ thuật truyền thống tỉnh). Bắt đầu những tháng ngày học tập và khổ luyện về cách ngắt hơi, nhả chữ, vũ đạo đặc trưng của hát Bội. Đặc biệt là ông được diễn chung với các nghệ sĩ giỏi nghề của Đoàn tuồng Liên khu V trước đây, học hỏi nhiều “miếng nghề” hay từ thầy. Vì thế, tay nghề của ông cũng sớm được cải thiện và ngày càng vững vàng hơn. Vai Trần Quang Diệu (tuồng Tây Sơn tụ nghĩa) do Văn Vỹ thủ vai ban đầu được Hội đồng chuyên môn Nhà hát đánh giá khá cao. Đó thực sự là cột mốc quan trọng trong sự nghiệp của ông, tạo thêm niềm tin để ông theo nghề đuổi nghiệp và vươn lên chinh phục những đỉnh cao mới.
NSƯT Văn Vỹ (trái) vào vai Địch Thanh trong vở Ngũ hỗ Bình Tây
Tại Hội diễn sân khấu chuyên nghiệp toàn quốc năm 1990, lần đầu tiên Văn Vỹ được đạo diễn tin tưởng, giao vai chính Lê Hồng Phong (tuồng Sáng mãi niềm tin) - một chiến sỹ cộng sản Cách mạng trung kiên, bất khuất. Ông đã không phụ sự kỳ vọng của giới chuyên môn Nhà hát khi mang về tấm huy chương Vàng cá nhân cao quý và góp phần vào thắng lợi chung của vở diễn cũng đoạt huy chương Vàng.
Nối tiếp thành công ấy, những năm tiếp theo, NSƯT Văn Vỹ liên tục “gặt mùa vàng” với các vai: Hoàng Phi Hổ (trích đoạn Hoàng phi hổ nằm miếu) năm 1993; thái sư Bùi Đắc Tuyên (tuồng Bùi Thị Xuân hồi kết cuộc) năm 1995; Lưu Bang (tuồng Mộng bá vương) năm 2003 tại các kỳ Liên hoan, Hội diễn sân khấu chuyên nghiệp khu vực miền Trung và toàn quốc. Năm 2008, ông nhận thêm 01 huy chương Bạc với vai Thái sư Bàng Hồng (tuồng Diễn võ đình), góp phần tạo nên sự phong phú về màu sắc trong bộ sưu tập huy chương của ông. Điều đặc biệt ở đây là từ vai chính diện đến vai phản diện hay từ kép trắng, kép xanh, kép xéo… đến các vai có tính cách trái ngược nhau như nịnh, hài, lão… NSƯT Văn Vỹ đều vào vai rất “ngọt” và đạt được những thành tích đáng trân trọng. Nói theo ngôn ngữ của nghề, ông có thể “đội được hầu hết dàn mũ mão trong Tuồng”. Những vai chính diện thuộc dạng kép, tính cách phức tạp, khó diễn như: Hoàng Phi Hổ (tuồng Hoàng Phi Hổ quá giới Bài Quan); Kim Lân (tuồng Sơn Hậu); Địch Thanh (tuồng Ngũ hổ bình Tây), Võ Tam Tư (tuồng Tiết Giao trả ngọc)… đến những tên thái sư gian ác, nham hiểm như: Bùi Đắc Tuyên (vở Bùi Thị Xuân hồi kết cuộc); Bàng Hồng (tuồng Diễn võ đình)…, kẻ lưu manh, phản bạn như nhân vật Lý Thông (tuồng Thạch Sanh) hay những vai vua như: Tống Nhân Tôn (tuồng Xử án Bàng Quý Phi), Lưu Bị (tuồng Giang tả cầu hôn)… vai lão như nhân vật Hoàng Cổn (tuồng Phong thần)… không mô hình nhân vật nào có thể làm khó được NSƯT Văn Vỹ. Ngay cả trong một vở diễn, ông có thể đảm nhiệm luân phiên nhiều vai có tính cách tương đồng, cùng e kiểu thầy Nghêu/ thầy Đề/ Quan huyện (tuồng Nghêu Sò Ốc Hến), khác nhau như Quan Công/ Trương Phi (tuồng Cổ Thành) và cả những vai diễn có tính cách trái ngược, đối lập nhau như Thạch Sanh/ Lý Thông (tuồng Thạch Sanh), Đổng Kim Lân/ Khương Linh Tá (tuồng Sơn Hậu)… nhân vật nào ông cũng thể hiện ấn tượng, mang dấu ấn riêng, được bạn bè, đồng nghiệp và công chúng tán thưởng.
Tuy nhiên, mỗi diễn viên tài năng thường có thế mạnh và phong cách riêng, khó “đụng hàng” với các nghệ sỹ khác. NSƯT Văn Vỹ cũng vậy. Ở ông hội tụ đủ các yếu tố để thể hiện một vai kép như: khuôn mặt đầy đặn, sáng sân khấu, vũ đạo giỏi… đặc biệt là khả năng thiên phú về giọng hát rất mượt, nhất là hát làn điệu Xuân nữ nên sở trường của ông là khả năng sắm kép tình. Tiêu biểu là các vai: Địch Thanh (tuồng Ngũ hổ bình Tây), Hoàng Ngọc (tuồng Giai nhân trong thời loạn), Tống Nhân Tôn (tuồng Xử án Bàng Quý Phi) … được khán giả và đồng nghiệp ghi nhận.
Tài năng đa dạng của NSƯT Văn Vỹ không chỉ được khán giả yêu nghệ thuật Tuồng trong nước biết đến mà cả những người mộ điệu ở tận trời Âu ghi nhận và vỗ tay khen ngợi khi xem ông đóng vai Ngô Mặc (tuồng Đông Lộ Địch) và vai Hoàng Phi Hổ (tuồng Hoàng Phi Hổ quá giới Bài Quan) trên sân khấu nước Đức (năm 2002), Văn Vỹ đều ghi dấu ấn và để lại ấn tượng tốt đẹp trong lòng khán giả mến mộ Quốc tế.
Trên sân khấu, nếu gặp được bạn diễn ngang tầm, ăn ý sẽ kích thích sự sáng tạo và tạo được cái hồn chung cho vở diễn. NSƯT Văn Vỹ may mắn được làm việc với các đồng nghiệp nữ cùng thời của Nhà hát tuồng Đào Tấn trước đây có những nghệ sĩ tài năng như: NSND Hòa Bình, NSND Phương Thảo, cố NSND Tuyết Mai, NSƯT Lệ Quyên… mỗi người một sở trường: đào chiến, đào bi, đào lẵng, từ cách diễn đến thanh, sắc… nên tài nghệ biểu diễn đa dạng của ông luôn có bạn diễn tâm đắc, hợp ý, góp phần giúp ông có nhiều sự lựa chọn, nhiều cơ hội để học hỏi, nâng cao tay nghề.
Nối tiếp thành công ấy, những năm tiếp theo, NSƯT Văn Vỹ liên tục “gặt mùa vàng” với các vai: Hoàng Phi Hổ (trích đoạn Hoàng phi hổ nằm miếu) năm 1993; thái sư Bùi Đắc Tuyên (tuồng Bùi Thị Xuân hồi kết cuộc) năm 1995; Lưu Bang (tuồng Mộng bá vương) năm 2003 tại các kỳ Liên hoan, Hội diễn sân khấu chuyên nghiệp khu vực miền Trung và toàn quốc. Năm 2008, ông nhận thêm 01 huy chương Bạc với vai Thái sư Bàng Hồng (tuồng Diễn võ đình), góp phần tạo nên sự phong phú về màu sắc trong bộ sưu tập huy chương của ông. Điều đặc biệt ở đây là từ vai chính diện đến vai phản diện hay từ kép trắng, kép xanh, kép xéo… đến các vai có tính cách trái ngược nhau như nịnh, hài, lão… NSƯT Văn Vỹ đều vào vai rất “ngọt” và đạt được những thành tích đáng trân trọng. Nói theo ngôn ngữ của nghề, ông có thể “đội được hầu hết dàn mũ mão trong Tuồng”. Những vai chính diện thuộc dạng kép, tính cách phức tạp, khó diễn như: Hoàng Phi Hổ (tuồng Hoàng Phi Hổ quá giới Bài Quan); Kim Lân (tuồng Sơn Hậu); Địch Thanh (tuồng Ngũ hổ bình Tây), Võ Tam Tư (tuồng Tiết Giao trả ngọc)… đến những tên thái sư gian ác, nham hiểm như: Bùi Đắc Tuyên (vở Bùi Thị Xuân hồi kết cuộc); Bàng Hồng (tuồng Diễn võ đình)…, kẻ lưu manh, phản bạn như nhân vật Lý Thông (tuồng Thạch Sanh) hay những vai vua như: Tống Nhân Tôn (tuồng Xử án Bàng Quý Phi), Lưu Bị (tuồng Giang tả cầu hôn)… vai lão như nhân vật Hoàng Cổn (tuồng Phong thần)… không mô hình nhân vật nào có thể làm khó được NSƯT Văn Vỹ. Ngay cả trong một vở diễn, ông có thể đảm nhiệm luân phiên nhiều vai có tính cách tương đồng, cùng e kiểu thầy Nghêu/ thầy Đề/ Quan huyện (tuồng Nghêu Sò Ốc Hến), khác nhau như Quan Công/ Trương Phi (tuồng Cổ Thành) và cả những vai diễn có tính cách trái ngược, đối lập nhau như Thạch Sanh/ Lý Thông (tuồng Thạch Sanh), Đổng Kim Lân/ Khương Linh Tá (tuồng Sơn Hậu)… nhân vật nào ông cũng thể hiện ấn tượng, mang dấu ấn riêng, được bạn bè, đồng nghiệp và công chúng tán thưởng.
Tuy nhiên, mỗi diễn viên tài năng thường có thế mạnh và phong cách riêng, khó “đụng hàng” với các nghệ sỹ khác. NSƯT Văn Vỹ cũng vậy. Ở ông hội tụ đủ các yếu tố để thể hiện một vai kép như: khuôn mặt đầy đặn, sáng sân khấu, vũ đạo giỏi… đặc biệt là khả năng thiên phú về giọng hát rất mượt, nhất là hát làn điệu Xuân nữ nên sở trường của ông là khả năng sắm kép tình. Tiêu biểu là các vai: Địch Thanh (tuồng Ngũ hổ bình Tây), Hoàng Ngọc (tuồng Giai nhân trong thời loạn), Tống Nhân Tôn (tuồng Xử án Bàng Quý Phi) … được khán giả và đồng nghiệp ghi nhận.
Tài năng đa dạng của NSƯT Văn Vỹ không chỉ được khán giả yêu nghệ thuật Tuồng trong nước biết đến mà cả những người mộ điệu ở tận trời Âu ghi nhận và vỗ tay khen ngợi khi xem ông đóng vai Ngô Mặc (tuồng Đông Lộ Địch) và vai Hoàng Phi Hổ (tuồng Hoàng Phi Hổ quá giới Bài Quan) trên sân khấu nước Đức (năm 2002), Văn Vỹ đều ghi dấu ấn và để lại ấn tượng tốt đẹp trong lòng khán giả mến mộ Quốc tế.
Trên sân khấu, nếu gặp được bạn diễn ngang tầm, ăn ý sẽ kích thích sự sáng tạo và tạo được cái hồn chung cho vở diễn. NSƯT Văn Vỹ may mắn được làm việc với các đồng nghiệp nữ cùng thời của Nhà hát tuồng Đào Tấn trước đây có những nghệ sĩ tài năng như: NSND Hòa Bình, NSND Phương Thảo, cố NSND Tuyết Mai, NSƯT Lệ Quyên… mỗi người một sở trường: đào chiến, đào bi, đào lẵng, từ cách diễn đến thanh, sắc… nên tài nghệ biểu diễn đa dạng của ông luôn có bạn diễn tâm đắc, hợp ý, góp phần giúp ông có nhiều sự lựa chọn, nhiều cơ hội để học hỏi, nâng cao tay nghề.
NSƯT Văn Vỹ (áo đỏ, râu bạc thứ hai từ phải sang) vào vai Hoàng Cổn trong tuồng Phong thần
Sự nhiệt tình, hăng hái và không ngừng sáng tạo của ông không chỉ trên sàn diễn mà phía sau cánh gà cũng vậy. Có những thời điểm điều kiện cơ sở vật chất của Nhà hát còn nhiều thiếu thốn, các trang thiết bị biểu diễn còn thô sơ, bất tiện, NSƯT Văn Vỹ năng nổ tìm cách khắc phục, góp phần thiết kế lại dàn sân khấu lưu động đi biểu diễn nhiều nơi. Ông thấy việc gì mình có thể làm được là làm, không quan tâm tới chuyện được phân công hay ngoài chức trách của mình. Với bạn bè, đồng nghiệp và hàng xóm cũng vậy. Sự tháo vát, khéo tay của ông trong việc sửa chữa, nâng cấp, xây mới các trang thiết bị của đời sống hàng ngày… cứ ới một tiếng là ông nhiệt tình giúp, không so bì, tính toán thiệt hơn. Từ nghề đến đời sống, ông luôn làm bằng đam mê, nhiệt huyết và cống hiến hết mình.
Với những cống hiến không nhỏ của Văn Vỹ đối với nghệ thuật Tuồng, ông đã được Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú năm 1997. Đó là phần thưởng xứng đáng đối với người nghệ sĩ tài năng này.
Vốn kiến thức về nghề vững vàng, phong phú, ông từng giữ chức Phó Đoàn biểu diễn phụ trách chuyên môn. Đặc biệt là công tác tuyển dụng và đào tạo lực lượng diễn viên trẻ kế cận. Các thế hệ học trò của anh như: NSƯT Đức Khanh, NS ƯT Ngọc Nhân, NSƯT Đức Thành…. hiện đang là những trụ cột của Đoàn Tuồng Đào Tấn (thuộc Nhà hát Nghệ thuật truyền thống tỉnh).
Năm 2011, vì lý do gia đình, NSƯT Văn Vỹ xin nghỉ hưu sớm hơn so với tuổi. Tuy rời ánh đèn sân khấu nhưng mỗi khi Nhà hát hay các nghệ sĩ trẻ cần tới sự giúp đỡ, cộng tác của ông. Ông luôn hết mình với nghề, với Tổ nghiệp. Dù không còn đứng trên sân khấu để thỏa niềm đam mê hát Tuồng như trước nhưng NSƯT Văn Vỹ vẫn được bạn bè, đồng nghiệp, khán giả mộ điệu và các thế hệ học trò ngưỡng mộ, kính nể mỗi khi nhắc đến ông - một nghệ sỹ tài năng trên sân khấu Tuồng.